Uszkodzenia skóry i włosów

Uszkodzenia chemiczne skóry. Zjawisko alergii polega na specy­ficznej reakcji ustroju ludzi uczulonych na rozmaite czynniki che­miczne, które same przez się nie są toksyczne i u innych osób nie wywołują żadnych chorobowych zmian. Odczyn ustroju zależy za­równo od czynnika usposabiającego, jak i wywołującego. Uszkodzenie skóry wywołane kosmetykiem zależy nie tylko od właściwości che­micznych preparatu, ale i od sposobu działania, stężenia, czasu kon­taktu ze skórą, częstości jego stosowania, wielkości przestrzeni pod­danej działaniu środka oraz swoistych właściwości skóry.

Szkodliwym może okazać się każdy preparat kosmetyczny i każdy surowiec. Zapobieganie występowaniu uszkodzeń skóry polega na używaniu do produkcji preparatów i surowców chemicznie czystych, przepro­wadzaniu prób biologicznych przed wprowadzeniem kosmetyków do użytku, przeprowadzaniu prób uczuleniowych przed użyciem każdego nowego preparatu, przestrzeganiu pacjentów przed używaniem na własną rękę środków szkodliwych, np. kremów złuszczających za­wierających rtęć. Uszkodzenie skóry może wystąpić pod postacią rumienią, obrzęku, wyprysku. Usuwając doraźnie uszkodzenia chemiczne, staramy się neutralizować działanie składników wywołujących podrażnienie. Przykładowo: podrażnienia wywołane zasadami, np. perhydrolem, neutralizuje się przemywaniem słabymi roztworami octu, kwasu borowego, płynu burowa itp. lub okładami z nich i odwrotnie — jeśli oparzenia wywołane są stężonym kwasem, to stosuje się wtedy słabe zasady (np. 2procentowy roztwór dwuwęglanu sodu, czyli tzw. sody oczyszczonej).

Uszkodzenia chemiczne skóry mogą też powstawać w czasie za­biegów kosmetycznych. Farbowanie rzęs i brwi często wywołuje podrażnienie skóry, występujące po tym zabiegu. Objawia się ono rumienieni, obrzękiem, swędzeniem powiek i skóry w okolicy brwi, czasem za­czerwienieniem gałki ocznej. Usuwanie tych objawów polega na sto­sowaniu środków łagodzących, a więc przepłukiwaniu oka solą fizjo­logiczną, robieniu na okolice oczu okładów łagodzących z naparu rumianku, 1procentowego roztworu azulanu czy wody wapiennej. Po zdjęciu okładów należy posmarować okolice oczu łagodzącą maścią. W razie nieustąpienia objawów obiektywnych i subiektywnych trze­ba skierować pacjenta do lekarza. Zabiegi pielęgnacyjne mogą również być powodem wystąpienia podrażnień skóry na skutek użycia preparatów, np. kre­mów, masek, płynów. Czasem objawy te mają charakter przemija­jący, spowodowany bodźcowym działaniem danego preparatu. W wypadku stwierdzenia wyraźnych objawów podrażnienia oraz dodatkowo objawów subiektywnych w postaci pieczenia lub swędze­nia, należy natychmiast zastosować środki łagodzące. Należy prze­myć skórę wodą wapienną lub roztworem azulanu, a następnie zrobić okład z powyższych środków. Po złagodzeniu stanu zapalnego posma­rować skórę maścią lub pastą łagodzącą (cynkową, tormentiolową). W razie dalszego utrzymywania się objawów uczulenia — skierować pacjenta do lekarza.

Uszkodzenia chemiczne włosów. Przyczyny uszkodzenia włosów środkami chemicznymi mogą być następujące: — użycie do danego rodzaju włosów zbyt stężonego lub niewłaści­wego środka rozjaśniającego — użycie niewłaściwego środka lub nieprawidłowo wykonane far­bowanie nieprawidłowe wykonanie trwałej ondulacji wadliwe mycie środkami silnie alkalizującymi zbyt częste wykonywanie trwałej ondulacji wykonanie trwałej ondulacji w niedługim czasie po farbowaniu lub rozjaśnieniu włosów ciągłe lakierowanie włosów (powoduje ich wysuszenie). Zapobieganie powstawaniu uszkodzeń włosów polega na używa­niu środków pielęgnujących i upiększających odpowiednio dobranych do rodzaju włosów, stosowaniu środków neutralizujących (zakwasza­jących) po zabiegach rozjaśniania, trwałej ondulacji itp., ochronie włosów (szczególnie rozjaśnianych, farbowanych) przed czynnikami atmosferycznymi i słońcem (zachodzi proces utleniania), przeprowa­dzaniu regenerujących kuracji włosów rozjaśnianych, farbowanych, poddawanych trwałej ondulacji, zwracaniu uwagi w trakcie farbo­wania i rozjaśniania na właściwe działanie nałożonego środka (np. uczucie pieczenia skóry jest już sygnałem uszkodzenia włosów).

Usuwanie uszkodzeń polega na przeprowadzaniu odpowiedniej kuracji włosów i ewentualnie skóry owłosionej w zależności od stop­nia uszkodzenia. W wypadku powierzchownego uszkodzenia wystar­czą środki zakwaszające, natłuszczające itp. Poważniejsze uszkodzenia włosów i skóry owłosionej wymagają konsultacji dermatologa i za­stosowania odpowiedniego leczenia. Uszkodzenia mechaniczne. Mogą powstać np. na skutek nieostroż­nego lub zbyt silnego manipulowania narzędziami w czasie wykony­wania zabiegów. Przy oczyszczaniu skóry mogą wystąpić wybroczyny spowodowane zbyt silnym uciskiem łyżeczką lub zbyt silnym uciskiem palca­mi przy oczyszczaniu ręcznym, uszkodzenie (zdarcie) naskórka z po­wodu nieprawidłowego ucisku przy usuwaniu zaskórników, a także uszkodzenie skóry skalpelem przy usuwaniu prosaków. Przy wykonywaniu manikiuru może nastąpić skaleczenie cążkami, pedikiuru — również skaleczenie cążkami lub skaleczenie skalpelem. Przy wystąpieniu wybroczyn robi się okłady z nalewki kwiatu arniki (5 kropli na 5 cm3 wody destylowanej). Skaleczenia dezynfe­kuje się 3procentową wodą utlenioną lub 70procentowym spirytu­sem, a następnie skórę na twarzy smaruje się pastą cynkową lub płynem dermatolowym, na nogach i rękach — gencjaną (2procentowy roztwór spirytusowy) i nakłada jałowy opatrunek.

Uszkodzenia mechaniczne włosów mogą wystąpić z powodu: używania metalowych grzebieni i drucianych szczotek używania twardych wałków do nakręcania włosów zbyt silnego naciągania włosów przy nakręcaniu na wałki i spania z wałkami używania szpilek, spinek metalowych itp. tapirowania włosów (szczególnie przesuszonych lub uszkodzonych trwałą ondulacją, rozjaśnianych itp.) silnego naciągania włosów przy zaplataniu warkoczy lub czesaniu w tzw. „koński ogon”, ponieważ powoduje to niedokrwienie skó­ry, a tym samym niedożywienie opuszek włosów, co może być przyczyną łysienia. Aby nie dopuścić do uszkodzeń mechanicznych włosów, należy używać grzebieni rogowych lub z mas plastycznych o niezbyt ostrych zębach oraz włosianych szczotek, używać wałków z gąbki w razie konieczności nawinięcia włosów (szczególnie na noc), lekko splatać warkocze i przez kilka godzin dziennie nosić włosy rozpuszczone. Usuwanie mechanicznych uszkodzeń włosów wymaga przede wszystkim wyeliminowania środków uszkadzających je, w razie zaś nadmiernego wypadania włosów — przeprowadzenia właściwego leczenia.

Uszkodzenia termiczne. Mogą być spowodowane nieprawidłowym użyciem lamp lub aparatów. Uszkodzenie lampą solluks lub infrarouge może wystąpić na skutek zbyt bliskiego ustawienia lampy lub przedawkowania naświetlania, co może spowodować oparzenia I stop­nia, objawiające się intensywnym rumieniem, obrzękiem skóry i tkanki podskórnej (odczyn ustępuje po kilku dniach), oparzenie II stopnia, przy którym oprócz wyżej wymienionych objawów po­wstają pęcherze wypełnione płynem surowiczym (po kilku dniach złuszcza się odwarstwiony naskórek, mogą wytworzyć się cienkie blizny). Oparzeń III stopnia przy zabiegach kosmetycznych na ogół nie spotyka się. Maska termiczna może niekiedy, na skutek zbyt cienkiej warstwy izolującej lub usunięcia się maski ziołowej i ligniny, wywołać opa­rzenie I stopnia. W wypadku wyjątkowego niedopatrzenia i braku wrażliwości u pacjenta może przy tym zabiegu wystąpić oparzenie II stopnia. Usuwanie uszkodzeń termicznych polega na postępowaniu takim, jak przy oparzeniach, a więc na robieniu okładów ze spirytusu 70procentowego, wody wapiennej lub roztworu azulanu. W celu zapo­bieżenia powstawaniu uszkodzeń termicznych należy przestrzegać zaleceń odnośnie do stosowania lamp i aparatów.

Uszkodzenia promieniami nadfioletowymi. Występują przy na­świetlaniu lampą kwarcową w wypadku przedawkowania, nieprze­strzegania prawidłowej odległości od lampy, niedokładnego zabezpie­czenia oczu, osobniczej wrażliwości. Odczyny skórne po naświetleniu występują w postaci rumienią, nieznacznego obrzęku i bolesności przy dotyku; rumienią, silnego obrzęku oraz pęcherzy o zawartości początkowo przeźroczystej, a potem zmętniałej; podrażnienia i zapa­lenia spojówek. Odczyn zapalny rumieniowy zmniejsza się po 3—4 dniach, a ustępuje po 8—12 dniach, pozostawiając przebarwienia. Bardzo silny odczyn pęcherzowy ustępuje po 2—3 tygodniach, pozo­stawiając miejscowe przebarwienie. Przy podrażnieniu spojówek stosuje się środki łagodzące w po­staci zimnych okładów z 1procentowego roztworu azulanu. Jeżeli odczyn nie ustąpi po upływie 12 dni, należy skierować pacjenta do lekarza. Łagodząco na odczyn po promieniach nadfio­letowych działa naświetlanie lampą infrarouge. Czas naświetlania 5—10 minut. Dobre wyniki uzyskuje się również po zastosowaniu okładów z 2procentowego roztworu azulanu lub przemyciu skóry spirytusem 70procentowym lub wodą wapienną. W wypadku zmian pęcherzowych — pacjenta należy odesłać do lekarza.

Zapobieganie uszkodzeniom lampą kwarcową polega na ścisłym przestrzeganiu zalecanej odległości pacjenta od lampy, dawkowaniu naświetlania, jak również zabezpieczaniu oczu okularami podczas na­świetlania. Uszkodzenia prądem wysokiej częstotliwości. Uszkodzenia przy stosowaniu darsonwalizacji mogą wystąpić w wypadku długiego sto­sowania deszczu iskrowego, o dużym skupieniu w jednym miejscu, np. przy dezynfekcji pojedynczych wykwitów. Może wtedy powstać silny rumień, a nawet odczyn pęcherzowy. W wypadku wystąpienia odczynu pęcherzowego należy skierować pacjenta do lekarza. Uszkodzenia prądem stałym niskiego napięcia. W czasie stosowa­nia prądu galwanicznego (prąd stały jednokierunkowy nie wywołu­jący skurczu mięśni lub innych reakcji obiektu biologicznego) mogą, na skutek wadliwego wykonania zabiegu, wystąpić oparzenia elektro­lityczne.

Oparzenia elektrolityczne są to uszkodzenia skóry powstałe pod elektrodami na skutek reakcji chemicznych. Pod anodą oparze­nie wywoływane jest działaniem kwasów, pod katodą zasad. Oparze­nia elektrolityczne najczęściej występują wówczas, gdy elektroda me­talowa styka się bezpośrednio ze skórą. Oparzenia mogą również wystąpić z powodu błędów przy wyko­nywaniu zabiegów galwanizacji i jontoforezy w wypadku: wysunięcia się przewodu w miejscu połączenia z elektrodą i wobec tego przylegania obnażonego metalu przewodu do skóry (wtedy całkowite natężenie prądu będzie rozłożone na bardzo małej po­wierzchni) zagęszczenia prądu pomiędzy zbyt blisko ułożonymi przyśrodko­wymi brzegami elektrod (tzw. działanie brzegowe) za cienkiej warstwy podkładu lub nierównomiernego jego zwil­żenia nierównomiernego rozprowadzenia leku podczas stosowania jonto­forezy bezpośredniego przylegania elektrody do skóry z powodu zsunię­cia się podkładu przy jontoforezie lub galwanizacji nadwrażliwości skóry pozostawienia na drodze przepływu prądu przedmiotów metalo­wych (jak pierścionki, bransoletki, łańcuszki itp.). Usuwanie uszkodzeń wywołanych prądem galwanicznym należy do lekarza.

Zapobieganie, to ścisłe przestrzeganie zaleceń zarówno w zakresie dawkowania zabiegów, jak techniki wykonania. Uszkodzenia przy wykonywaniu zabiegu elektrolizy mogą wystą­pić w następujących wypadkach: przy usuwaniu nadmiernego owłosienia (przetrzymywanie igły w torebce włosowej powoduje głębsze uszkodzenie tkanki, czego następstwem są ubytki, na miejscu których powstają wgłębione blizenki podobne do śladów po ospie) przy usuwaniu rozszerzonych naczynek włosowatych, gdzie, po­dobnie jak przy usuwaniu owłosienia, w razie przedawkowania mogą powstać ubytki tkanki. Powodem ubytków może być rów­nież infekcja spowodowana niedopatrzeniem przy gojeniu skóry lub osobniczym brakiem odporności na bakterie, jak również nie­prawidłowym gojeniem się tkanek. Do usunięcia uszkodzeń należy skierować pacjenta do lekarza dermatologa. Zapobieganie, to prawidłowo wykonane zabiegi przez osobę odpowiednio przeszkoloną, pracującą pod nadzorem i wykonu­jącą zabieg na zlecenie lekarza specjalisty.