Prądy stosowane w elektrolecznictwie

W kosmetyce wykorzystuje się głównie prąd galwaniczny (stały) oraz prądy impulsowe małej i średniej częstotliwości. Poza wymie­nionymi stosuje się również prądy wielkiej częstotliwości. Zabiegi najczęściej stosowane przy użyciu tego ostatniego to darsonwalizacja i elektrokoagulacja. Prąd galwaniczny. Prąd galwaniczny jest prądem stałym, który w czasie swego przepływu nie zmienia kierunku ani natężenia. Przy użyciu prądu stałego wykonuje się zabiegi galwanizacji, jontoforezy, elektrolizy i galwanokaustyki. Działanie prądu galwanicznego na ustrój. Prąd przepływa przez odcinek ciała znajdującego się między elektrodami. 

Płyny ustrojowe i tkanki różnią się stopniem przewodzenia prądu w zależności od ich uwodnienia oraz stężenia zawartych w nich elektrolitów. Najlepiej przewodzi płyn mózgowordzeniowy, następ­nie krew, mięśnie, wątroba, tkanka łączna, a najgorzej tkanka kostna. Największy opór na prąd elektryczny wykazuje skóra, a właści­wie warstwa rogowa naskórka. Głębsze warstwy, dzięki znacznemu  ich uwodnieniu oraz zawartości elektrolitów, nie stwarzają większego oporu dla przepływu prądu. Przez skórę prąd przepływa drogami o najmniejszym oporze, którymi są znajdujące się w skórze ujścia i przewody gruczołów potowych. Na drodze przepływu prądu między elektrodami tkanki mogą przedstawiać układy oporów ułożone szeregowo i równolegle. Prąd przepływający przez podłużny wymiar ciała (równolegle), np. wzdłuż kończyny, przepływa naczyniami krwionośnymi, limfatycznymi, mięśniami, nerwami, czyli drogami o najmniejszym oporze.

Prąd stały ma wpływ na mięśnie, nerwy, naczynia krwionośne. Podstawą działania prądu galwanicznego są procesy fizykochemiczne zachodzące w tkankach (elektrochemiczne, elektrokinetyczne, elektro­termiczne). Przepływ prądu powoduje ruch jonów zawartych w pły­nach tkankowych. Krążenie jonów wywołane jest zmianą stanu rów­nowagi jonów i ich chemicznej koncentracji w tkankach. Zjawiska te zaznaczają się najbardziej w pobliżu elektrod biegunowych. Pod elektrodami występują efekty biegunowe w postaci reakcji: zasado­wej w pobliżu katody i kwaśnej w pobliżu anody. Reakcja kwaśna, przy anodzie, powoduje ścinanie się białka (martwica skrzepowa), a reakcja zasadowa, przy katodzie — rozpu­szczanie się białka (martwica rozpływna). Dokładniej wpływ biegu­nów prądu stałego na organizm można określić następująco.

Anoda (elektroda dodatnia) Działanie fizykochemiczne: powoduje przesuwanie się kationów w stronę katody, zwiększanie koncentracji jonów wodorowych (H+) w tkankach w pobliżu elektrody, ścinanie białka tkanek, zwiększa­nie kwasoty tkanek (przesunięcie pH w stronę kwaśną), wydzielanie się pęcherzyków wolnego tlenu. Działanie fizjologiczne: koi bóle, zmniejsza pobudliwość mięśnia i nerwu na bodziec prądu (aneJe/ctrotonus).

Katoda (elektroda ujemna) Działanie fizykochemiczne: powoduje przesuwanie się anionów w stronę anody, zwiększanie koncentracji jonów wodorotlenkowych (OH—) w tkankach w pobliżu elektrody, wytwarzanie reakcji zasa­dowej w pobliżu bieguna i rozpuszczanie białka tkanek; zwiększanie reakcji zasadowej w tkankach (przesunięcie pH w stronę zasadową), wydzielanie pęcherzyków wolnego wodoru. Działanie fizjologiczne: zwiększa pobudliwość mięśnia i nerwu na bodziec prądu (katelektrotonus).

Działanie bodźcowe prądu galwanicznego mo­że dotyczyć naczyń krwionośnych oraz układu nerwowego i mięśni. Wpływ na naczynia krwionośne. Prąd galwaniczny jako bodziec wywołuje w skórze stan przekrwienia czynnego zwanego rumieniem; powstaje on na skutek działania ciał histaminopodobnych, wytwarza­jących się w skórze w odpowiedzi na bodziec. Odczyn rumieniowy wyraźnie zaznacza się na skórze w miejscu przyłożenia elektrod, a nieznacznie w ich otoczeniu. Na drodze odruchowej rozszerzają się również naczynia krwionośne głębiej położone. Odczyn rumieniowy ma 3 okresy: pierwszy — przekrwienie skóry drugi — rumień powierzchowny powoli ustępuje (trwa to do 30 minut) trzeci — głębokie przekrwienie tkanek trwające do kilku godzin. Przekrwienie w tkankach nie jest powodowane przegrzaniem, ponieważ powstaje pod działaniem prądu galwanicznego o bardzo małym natężeniu. Rozgrzanie skóry i tkanek następuje dzięki po­prawie krążenia, co wywiera odżywczy wpływ na tkanki. Wpływ na układ nerwowy i mięśnie. Przepływ prądu stałego przez tkankę nerwową i mięśniową powoduje zmianę ich pobudli­wości, co określa się mianem elektrotonusu, przy czym nerwy wyka­zują większą wrażliwość na działanie prądu niż mięśnie. Zwiększoną pobudliwość nerwu i mięśnia na działanie katody określa się jako katelektrotonus, a zmniejszoną pobudliwość nerwu i mięśnia na działanie anody — jako anelektrotonus. Powolne włączanie i wyłą­czanie prądu — czyli stopniowe zwiększanie i zmniejszanie natę­żenia prądu nie wywoła skurczu mięśnia.

Wywołać go może tylko nagła zmiana napięcia i natężenia prądu. Reasumując, prąd galwaniczny działa przeciwzapalnie, resorpcyjnie, przyspiesza regenerację uszkodzonych nerwów (katoda), a także zwiększa obniżoną pobudliwość nerwów, rozszerza naczynia krwio­nośne, zwiększa stan napięcia mięśniowego (tonus). Wskazania do stosowania: nerwobóle, przewlekłe zapalenie nerwów, bóle mięśniowe, trądzik różowaty, nerwice naczyniowe skóry, rozszerzone pory skóry, odmrożenia, po zabiegu oczyszczania skóry. Przeciwwskazania: ropne procesy zapalne skóry, wypry­ski i uszkodzenia skóry, ostre stany zapalne skóry, stany gorączkowe, daleko posunięta miażdżyca, ubytki i skaleczenia skóry.

Galwanizacja. Wyposażenie potrzebne do wykonania galwanizacji to aparat wytwarzający prąd stały, przewody, elektrody, podkłady. Przewody łączą elektrody ze źródłem prądu. Wykonane są z cien­kich drucików miedzianych powleczonych elastyczną masą. Przewo­dy mogą być pojedyncze lub rozwidlone. Elektrody powinny być wykonane z materiałów nie polaryzują­cych się (mogą być z cyny, ze stopu aluminium z cyną). Kiedy elek­troda traci połysk, staje się matowoszara, należy ją wymienić. Elektrody mogą być różnej wielkości i kształtu, np. grzybów, płytek różnych rozmiarów itp. Elektrod nie przykłada się bezpośrednio do skóry. Na skórę kładzie się wilgotny podkład, ewentualnie owija się nim elektrodę. Podkład zwilża się wodą lub roztworem 0,5 procentowym soli kuchennej (NaCl). Powinien on mieć równomierną gru­bość wynoszącą około 1,5—2 cm. Pacjenta należy wygodnie ułożyć, aby uzyskać rozluźnienie mię­śni. Następnie zmyć mu przeznaczony do zabiegu odcinek skóry. Na­leży pouczyć pacjenta, jak ma się zachować w czasie zabiegu, oraz objaśnić, jakie uczucie wywołuje prąd. W razie złego samopoczucia (uczucie bólu, parzenia lub pieczenia) pacjent powinien zawiadomić o tym osobę wykonującą zabieg. Wybór anody lub katody jako elektrody czynnej zależy od wska­zań. Działanie kojące uzyskuje się przez połączenie z anodą (+), drażniące, pobudzające z katodą (—). Elektrodę czynną umieszcza się na miejscu, gdzie się chce uzyskać działanie zgodne z właściwościami danego bieguna.

Elektrodę bierną, która z reguły jest większa od czynnej, włącza się do bieguna o znaku przeciwnym. Od wielkości elektrody zależy gęstość prądu. Gęstość prądu jest to stosunek natężenia prądu do wielkości powierzchni, przez którą przepływa. Jeśli obie elektrody są jednakowe — gęstość prądu pod każdą z nich będzie jednakowa. Gdy elektrody będą różne, gęstość prądu będzie większa pod mniejszą elektrodą. Przy ułożeniu elek­trod na jednej płaszczyźnie największa gęstość prądu wystąpi na odcinku powierzchownym pomiędzy przyśrodkowymi brzegami elek­trod. Galwanizację można wykonać metodą stabilną — elektrody przy­mocowuje się opaską elastyczną (ułożenie elektrod w czasie zabiegu nie ulega zmianie) lub metodą labilną, obecnie coraz mniej stosowa­ną ze względu na zmianę natężenia prądu w czasie przesuwania elektrody.

Elektroda czynna zmienia swe położenie, a bierna pozo­staje na miejscu: przesuwa się elektrodę czynną po skórze, nie odry­wając od jej powierzchni. Kierunek przesuwania elektrody powinien być zgodny z podłużnym przebiegiem mięśni, ponieważ przy prze­suwaniu poprzecznym znacznie wzmaga się opór tkanek. W czasie zabiegu należy sprawdzić natężenie prądu, gdyż może się ono zwiększyć na skutek zmniejszenia oporu skóry lub czasem, pod koniec zabiegu, zmniejszyć z powodu zwiększonego oporu w obwodzie (przyczyną może być wysychanie podkładu). W obu wy­padkach należy za pomocą regulatora ustalić właściwą dawkę prądu. Czas zabiegu, w zależności od wskazań, wynosi od 5 do 20 minut.

Jontoforeza. Jest to wprowadzanie przez skórę jonów leków do tkanek za pomocą prądu galwanicznego. Aby wprowadzić jony do tkanek, należy umieścić podkład z waty lub gazy nasyconej roztwo­rem elektrolitu pod elektrodą czynną. Jony dodatnie wprowadza elektroda połączona z biegunem dodatnim źródła prądu stałego, jony ujemne — elektroda połączona z biegunem ujemnym. Jony o ładun­ku dodatnim mają metale (cynk, miedź) i większość alkaloidów, o ła­dunku ujemnym — np. jod, chlor i reszty kwasowe.