Podstawowe wiadomości o masażu

Masażem nazywamy zespół ruchów wywierających ucisk na tkan­ki ustroju. Masaż klasyczny, ręczny, polega na wykonywaniu przez masażystę określonych ruchów w określonym tempie, z określoną siłą, zgodnie z przebiegiem mięśni, naczyń limfatycznych i krwio­nośnych (od ich obwodu do serca), rytmicznie, bez rozciągania skóry. Wynik masażu zależy od sposobu stosowania zabiegu, tj. od umie­jętności, dawkowania, doboru, stopnia natężenia i kombinacji pod­stawowych ruchów masażu. Do podstawowych ruchów masażu należą głaskanie, rozcieranie, ugniatanie, oklepywanie i wibracja.

Głaskanie. Głaskanie jest najłagodniejszym ruchem w masażu. Wykonuje się je koniuszkami palców lub całą dłonią w zależności od wielkości masowanego odcinka. Ruchem lekkim przesuwa się po po­wierzchni skóry na przemian raz jedną, raz drugą rękę bądź obie ręce jednocześnie. Głaskanie ułatwia krążenie krwi i limfy. Opróżnienie powierz­chownych i głębiej położonych naczyń żylnych i chłonnych powoduje większy przepływ krwi tętniczej do masowanego odcinka, a tym samym lepsze odżywianie tkanek. Głaskanie działa na zakończenia nerwów czuciowych skóry. W zależności od siły zastosowanego bodź­ca pobudza lub obniża ich pobudliwość. Łagodne głaskanie działa uspokajająco, przeciwbólowo, zmniejsza pobudliwość nerwową, połączone zaś z rozcieraniem — ułatwia wchłanianie wysięków surowiczych. Dzięki naprzemiennemu zwę­żaniu się i rozszerzaniu światła naczyń następuje pobudzenie układu krążenia, ustępują zastoje i obrzęki. Głaskanie wykonuje się od obwodu w kierunku serca.

Rozcieranie. Rozcieranie wykonuje się opuszkami palców (jednego lub kilku) ruchem kolistym i półkolistym łączącym się w łańcuszek. Rozcieranie powoduje rozdrobnienie cząstek przemiany materii, np. kwasu mlekowego. Ma ono szczególne znaczenie przy zmiękczaniu blizn i przywracaniu do pierwotnego stanu tkanek, które pod wpły­wem urazu (np. stłuczenia) lub stanu zapalnego przybrały inny kształt. Rozcieranie zalicza się do podstawowych ruchów stosowanych przy masażu torebek stawowych. Towarzyszące rozcieraniu przekrwienie masowanych tkanek uła­twia wchłanianie przemieszczonych drobin. W odróżnieniu od gła­skania rozcieranie można wykonać nie licząc się z kierunkiem prze­biegu naczyń. Zwykle łączy się ten zabieg z głaskaniem wykony­wanym drugą ręką. W ten sposób rozmasowane i rozdrobnione czą­steczki przesuwa się na obwód. Ruch rozcierania wykonujemy w głąb tkanek, przesuwając opu­szki palców wraz z fałdem skóry.

Ugniatanie. Ruch ugniatania jest ruchem bardziej wnikliwym niż głaskanie. Sposób i intensywność ugniatania zależą od masowanego odcinka. Na twarzy wykonuje się ruch ugniatania w zależności od potrzeby opuszkami palców, całymi palcami lub całą dłonią. W czasie ugniatania produkty przemiany materii przesuwane są w kierunku serca. Naczynia żylne opróżniają się, przez co zwiększa się dopływ krwi tętniczej do masowanego odcinka. Dzięki masażowi zwiększa się również krążenie limfy. Następuje lepsze odżywienie skóry i mięśni, a w końcowym efekcie poprawia się prężność mięśni. Ugniatanie stosuje się przede wszystkim w celu intensywnego pobudzenia mięśni.

Oklepywanie. Polega na wykonywaniu szybkich, krótkich uderzeń z bliskiej odległości. W zależności od wielkości masowanego odcinka wykonuje się je opuszkami palców, brzegiem łokciowym dłoni, otwar­tą lub półzamkniętą dłonią albo grzbietową powierzchnią palców. Oklepywanie jest silnym bodźcem mechanicznym, powoduje znaczne przekrwienie. Tkanka mięśniowa zostaje pobudzona do skurczu, co w efekcie wzmacnia siłę mięśni. Oklepywanie działa również na układ nerwowy. Lekkie oklepy­wanie obniża pobudliwość układu nerwowego, mocne działa draż­niąco. Wibracja (wstrząsanie). Zabieg ten wykonuje się opuszkami pal­ców lub całą dłonią. Ręka zgięta jest w stawie łokciowym pod kątem prostym, staw nadgarstka w lekkim odchyleniu, palce lekko zgięte. Wprowadza się rękę w drgania zaczynające się od przedramienia, które przenoszą się na dłoń, a stamtąd na masowaną część ciała. Ruch ten jest najtrudniejszy i najbardziej męczący dla masującego ze wszystkich ruchów masażu. Obecnie bardzo często wykonuje się go aparatem wibracyjnym. Wstrząsanie, czyli wibracja, ma działanie podobne do oklepywania, tylko głębsze. Wibracja wpływa na skórę i mięśnie, przede wszystkim zaś na tkankę nerwową — im szybciej i wprawniej wykonuje się ruchy, tym szybsza jest reakcja tkanki. Wibracja daje wyniki nie tylko miej­scowe, jak np. obniżenie pobudliwości obwodowego układu nerwo­wego, lecz poprzez odruchy wywołuje również zmiany w układzie nerwowym ośrodkowym.