Masaż poszczególnych części ciała
Masaż ręki. Masaż rąk i stóp traktuje się jako uzupełnienie zabiegów manikiuru i pedikiuru. Składa się on z kilku etapów. Głaskanie przedramienia i palców. Obiema rękami wykonuje się głaskanie przedramienia ruchami mijanymi w kierunku łokcia, po czym, po unieruchomieniu lewą ręką kończyny, prawą wykonuje się głaskanie palców, ujmując kolejno każdy palec kciukiem i wskazującym palcem (boki), a palec środkowy umieszczając pod masowanym palcem. Głaszcze się od końca palca ku nasadzie.
Głaskanie śródręcza i nadgarstka. Grzbiet dłoni masuje się kciukami (pozostałe palce masażysty znajdują się pod spodem dłoni pacjenta), a następnie spód dłoni całą dłonią. Masuje się w kierunku nadgarstka. Rozcieranie stawów paliczków opuszką kciuka i palcem wskazującym. Rozcieranie śródręcza i nadgarstka kciukami obydwu rąk, ruchami mijanymi. Pozostałe palce masującego znajdują się pod spodem dłoni pacjenta. Poruszanie kości śródręcza. Chwyta się dłoń pacjenta palcami obydwu rąk, kciuki na grzbiecie dłoni, reszta palców pod spodem. Lewą rękę przesuwa się do dołu, prawą ku górze i na przemian. Gimnastyka bierna. Lewą ręką podtrzymuje się rękę pacjenta ponad stawem nadgarstkowym, a prawą ręką kciukiem i palcami wskazującym i środkowym gimnastykuje się kolejno wszystkie palce pacjenta, najpierw uginając je w stawach paliczków, a potem wykonując ruch obrotowy. Następnie chwyta się za środkowy palec ręki pacjenta i wykonuje jego ręką ruch okrężny, a potem ruchy do przodu i tyłu. Kończy się głaskaniem całej dłoni od końców palców w kierunku łokcia.
Masaż ramienia. Składa się z następujących po sobie czynności głaskania, ugniatania i oklepywania. W czasie zabiegu masowany siedzi z opartymi plecami, zwrócony bokiem do masującego. Masowana kończyna jest lekko zgięta w łokciu i odwiedziona od tułowia. Głaskanie. Zginacze prawego ramienia masuje się prawą ręką. Głaskanie rozpoczyna się od łokcia. Kciuk przesuwa się po zewnętrznym rowku mięśnia dwugłowego (bicepsu), a reszta palców wzdłuż rowka wewnętrznego mięśnia dwugłowego. Głaskanie prostowników prawego ramienia wykonuje się lewą ręką. Rozpoczynając od łokcia — kciuk prowadzi się w rowku zewnętrznym mięśnia dwugłowego, a resztę palców między mięśniem trójgłowym (tricepsem), dwugłowym, ramiennym i kruczoramiennym. Ugniatanie. Ruch ugniatania można wykonać oburącz. Prawą ręką zginacze, lewą prostowniki. Dodatkowo można wykonać wałkowanie dłońmi przyłożonymi płasko, przesuwając je w przeciwnym do siebie kierunku. Oklepywanie. Wykonuje się półzamkniętymi dłońmi (tzw. łyżeczką) lub grzbietową stroną palców (miotełką). Po oklepywaniu można zastosować wibrator, wtedy masaż wykonuje się od łokcia do barku wzdłuż przebiegu włókien mięśniowych. Kończy się głaskaniem całej ręki (również w tym samym kierunku).
Masaż barku. W czasie zabiegu pacjent siedzi, a kończyna masowana zwisa swobodnie.Głaskanie. Masaż rozpoczyna się od głaskania mięśnia naramiennego (deltoideus). Kciuki obu rąk przesuwa się środkiem mięśnia ku górze. Reszta palców jednej ręki przesuwa się po przedniej części mięśnia naramiennego i schodzi na mięsień piersiowy. Palce od drugiego do piątego drugiej ręki masują część tylną, kończąc na mięśniach ponad łopatką. Ugniatanie. Rozpoczyna się je od ramieniowego przyczepu mięśnia naramiennego, masując na przemian raz w kierunku obojczyka, raz w kierunku łopatki. Następnie rozciera się torebkę stawu barkowego i kończy głaskaniem.
Masaż stopy. Nogę lekko ugina się w stawie kolanowym i masuje w następującej kolejności: głaskanie podudzia obiema dłońmi na przemian, w kierunku kolan głaskanie poszczególnych palców stopy, śródstopia i stawów skokowych rozcieranie stawów poszczególnych palców stopy, śródstopia i stawów skokowych rozcieranie ścięgna Achillesa, na przemian palcami obydwu rąk, od pięty w kierunku stawu kolanowego ugniatanie mięśni podudzia, całą najpierw prawą, potem lewą — dłonią, zaczynając od kostki i kierując się do stawu kolanowego oklepywanie podudzia całą dłonią tzw. łyżeczką lub grzbietową stroną palców gimnastyka bierna, podczas której lewą ręką przytrzymuje się nogę pacjenta powyżej stawu skokowego, zgina się stopę do tyłu i do przodu, następnie wykonuje się kilka ruchów obrotowych w prawo i w lewo. Kończy się głaskaniem, podobnym jak na początku, od palców do kolan. Masaż głowy (rozumie się tu jako masaż owłosionej części głowy) wykonuje się w następującej kolejności.
Głaskanie początkowe. Obejmuje się głowę całymi dłońmi i głaszcze od czoła do potylicy, a następnie od czubka głowy przez skroń, przed małżowiną uszną do kąta żuchwy. Wcieranie leku lub odżywki. Dzieli się włosy na pasma i wciera się lek w skórę głowy ruchami kółeczkowymi palcami, tamponikiem waty umocowanym na pesecie albo na drewnianym patyczku lub szczoteczką.
Rozcieranie podłużne skóry głowy. Palce obydwu rąk ustawia się równolegle częścią grzbietową palców do siebie i rozciera się skórę głowy opuszkami palców ruchami mijanymi, miejsce koło miejsca.
Ugniatanie. Wykonuje się je trzema palcami środkowymi obydwu rąk, wokół głowy na granicy włosów i czoła, poczynając od środka czoła poprzez skroń, przed małżowiną uszną i kończąc na potylicy. Ruch ten jest zbliżony do rozcierania, ponieważ zaznacza się każdy ruch kółeczkami, z tym że uciska się mocniej niż przy rozcieraniu, zatrzymując się przy każdym ruchu. Wietrzenie. Chwyta się pasma włosów na przemian obydwiema rękami i podrzuca do góry.
Pociąganie. Chwyta się na przemian obydwiema rękami pasma włosów, lekko pociągając. Poruszanie czepca ścięgnistego. Układa się obydwie ręce równolegle palcami do siebie w odległości 4—5 cm i następnie przesuwa czepiec do siebie.
Oklepywanie. Palce obydwu rąk ustawia się szponowato, opuszkami palców uderza się lekko na przemian raz jedną, raz drugą ręką, oklepując całą owłosioną powierzchnię głowy. Głaskanie końcowe. Wykonuje się tak, jak głaskanie początkowe. Masaż piersi kobiecych. Masaż biustu polega właściwie na masażu mięśni piersiowych, ponieważ gruczołów mlecznych masować nie wolno. Omówienie przeciwwskazań znajduje się w rozdziale o pielęgnowaniu piersi kobiecych na sir.
Głaskanie. Masaż należy zacząć od lekkiego głaskania w celu wtarcia kremu odżywczego. Głaskanie wykonuje się całymi dłońmi od podstawy piersi w kierunku brodawek. Następnie gładzi się wokół biustu. Palce obydwu dłoni ustawia się poniżej mostka i gładzi wzdłuż niego, wzdłuż mięśnia piersiowego większego wokół tkanki gruczołowej, po czym wraca się do mostka. Powtarza się to 4—5 razy. Następnie głaszcze się część obojczykową mięśnia piersiowego, od obojczyka w kierunku dołu pachowego, trzema palcami (drugi, trzeci i czwarty). Głaskanie wykonuje się ruchem mijanym — na przemian obydwiema rękami.
Rozcieranie. Następną czynnością jest rozcieranie ruchem kółeczkowym. Wykonuje się je zaczynając od mostka, po części mostkowożebrowej mięśnia piersiowego większego (pars sternocostalis mięśnia pectoralis majoris) i części obojczykowej (pars clavicularis), do części brzusznej (pars abdominalis). Powrót, wzdłuż mostka do punktu wyjściowego. Rozcieranie wykonuje się drugimi, trzecimi i czwartymi palcami obu rąk. Po rozcieraniu mięśnie piersiowe ugniata się.
Ugniatanie. Wykonuje się je trzema palcami, zachowując kierunek taki sam jak przy głaskaniu. Następną czynnością jest wibracja. Wibracja. Wykonuje się ją za pomocą aparatu wibracyjnego, zachowując kierunek jak wyżej. Masaż kończy się głaskaniem.