Lampy i aparaty stosowane w kosmetyce pielęgnacyjnej

Niektóre z nich mogą w zależności od wskazań spełniać rolę za­równo pielęgnacyjną, jak i leczniczą, np. lampa infrarouge lub kwar­cowa, aparaty do galwanizacji, elektrostymulacji itp. Lampy wysyłające promienie cieplne. Źródłem promieni cieplnych, które stosuje się w kosmetyce, są lampy Minlina, solluks, infrarouge. Lampa Minina. Jest to mała lampka składająca się z para­bolicznego reflektora, w którym umieszczona jest żarówka węglowa o mocy 50—100 watów wykonana ze szkła uwiolowego, niebieska, 160 fioletowa lub czerwona (może być też biała i zielona).

Działa uspo­kajająco, przeciwbólowe, łagodząco. Naświetla się tą lampą z odległości 20—50 cm, przez 10—30 mi­nut. Żarówkę niebieską lub fioletową stosuje się przy odmrożeniach, trądziku różowatym (rosacea) i rozszerzonych naczyniach krwio­nośnych, czerwoną zaś przy odmrożeniach, naciekach trądzikowych, czyrakach i bliznach. Poza tym stosuje się lampę Minina w celu rozgrzania skóry przed masażem, gdyż ułatwia to wnikanie w skórę tłustych kremów, lub przed oczyszczaniem skóry dla rozgrzania i rozpulchnienia: przy skórach cienkich, wrażliwych — niebieską ża­rówką, przy bladych — czerwoną. Lampa solluks. Rozżarzone włókno wolframowe znajdują­ce się w żarówce emituje promienie świetlne i podczerwone, w tym 30% promieni IR (podczerwonych) krótkofalowych, przenikających przez skórę do 30 mm w głąb.

Dodatkowe wyposażenie lamp solluks stanowią filtry ze szkła uwiolowego w kolorach czerwonym, niebie­skim lub fioletowym. Przez szkło uwiolowe czerwone przenikają pro­mienie świetlne czerwone i podczerwone. Szkło uwiolowe niebieskie zatrzymuje promienie cieplne, przepuszcza zaś niebieskie świetlne. Filtr fioletowy przepuszcza promienie fioletowe. Lampą tą naświetla się z odległości 30—40 cm od tubusa (w za­leżności od indywidualnej wrażliwości pacjenta) przy naświetlaniach miejscowych i z odległości ponad 100 cm przy naświetlaniach ogól­nych. Wskazania do stosowania takie same, jak przy lampie Minina. Ponadto solluks z niebieskim filtrem stosuje się przy oczyszczaniu skóry w celu złagodzenia podrażnień oraz po łuszczeniu głębokim naskórka. Lampa infrarouge. Promienie podczerwone i świetlne widzialne wywierają działanie na zakończenia nerwów czuciowych wywołując uczucie ciepła. Promienie IR krótkofalowe, mimo że mają zdolność przenikania do 30 mm w głąb, są w znacznym stopniu po­chłaniane w warstwie do 10 mm i dlatego ulega ona silnemu rozgrza­niu. Promienie te przenikają do tkanki podskórnej, a nawet do mię­śni, jeśli warstwa tłuszczu nie jest zbyt gruba (skóra i tłuszcz mają małą zdolność przewodzenia ciepła).

Promienie podczerwone długo­falowe mogą przenikać maksymalnie do głębokości 10 mm, średnio zaś do 0,5—3 mm, z czego wynika, że powierzchnia skóry w dużym stopniu pochłania je. Naświetla się lampą infrarouge początkowo z odległości około 40 cm, po rozgrzaniu zaś lampy z około 50—70 cm, przez 3—15 mi­nut. Wskazaniem do jej stosowania są odmrożenia, trądziki, przedaw­kowanie naświetlania lampą kwarcową, oparzenia diatermią, czyraki, źle gojące się rany, blizny; stosuje się również jako wstępny zabieg przed masażem lub oczyszczaniem skóry. W czasie naświetlania oczy pacjenta powinny być odpowiednio osłonięte (wystarczą okulary z ciemnego szkła). Ochrona oczu jest konieczna ze względu na możli­wość uszkodzenia soczewki. Przeciwwskazaniem do stosowania lamp solluks i infrarouge są rozszerzone naczynka krwionośne, rosacea, nadczynność tarczycy, skłonność do krwotoków, nowotwory, nadciśnienie, miażdżyca, gruźlica. Maska termiczna. Zbudowana jest na zasadzie poduszki elektrycznej z otworem na nos i usta. Służy do utrzymywania rów­nomiernej ciepłoty nałożonej maski ziołowej, kompresu. Na sznurze łączącym maskę ze źródłem prądu powinien być przełącznik do re­gulacji ciepłoty.

Maska powinna być dobrze izolowana od twarzy pacjenta grubą warstwą ligniny. Lampy wysyłające promienie cieplne, świetlne i nadfioletowe. W odróżnieniu od poprzednich są one źródłem również promieni nadfioletowych i świetlnych. Lampa wit a luks. W emisji lampy znajduje się 83% długo­falowych promieni podczerwonych, 13,4% krótkofalowych podczer­wonych, 3,4% promieni świetlnych widzialnych, 0,2% promieni pozafioletowych. Naświetlania” miejscowe robi się tą lampą z odległości 50—70 cm, czas naświetlania 10—20 minut; naświetlania całkowi­te — z odległości 1—1,5 m, czas naświetlania 15—50 minut. Witaluks stosuje się przy łojotokowym zapaleniu skóry, trądziku pospolitym, a także do naświetlania skóry owłosionej przy pielęgnacji włosów. Lampa ultrawitaluks. Lampa ta wytwarza więcej pro­mieni nadfioletowych niż witaluks. Procentowo skład emisji przed­stawia się następująco: promienie długofalowe podczerwone 78%, krótkofalowe podczerwone 15%, świetlne 4,7%, nadfioletowe 1,8%. Działanie i zastosowanie podobne jak przy lampie witaluks. Lampy wysyłające promienie nadfioletowe. Do naświetlania pro­mieniami nadfioletowymi używa się lamp kwarcowych. Charaktery­styczną cechą promieni nadfioletowych są ich właściwości biologicz­ne, fotochemiczne i bakteriobójcze. Ze względu na ich nieobojętne działanie naświetlania powinno się stosować bardzo ostrożnie, ściśle wg wskazań lekarskich oraz po dokładnym wykluczeniu przeciw­wskazań. Efekt po naświetlaniu promieniami nadfioletowymi zależy od właściwego dawkowania.

Odczyny wytwarzające się w ustroju na skutek stosowania tego rodzaju naświetlań mogą być zarówno miej­scowe, jak i ogólne i mogą mieć różny stopień nasilenia. Na po­wierzchni naświetlanej skóry występuje odczyn w postaci rumienią, tzw. odczyn rumieniowy. W zależności od pochłoniętej dawki promieni odczyn ten może mieć postać od ledwie dostrzegal­nego zaróżowienia, aż do martwicy tkanek. Odczyn rumieniowy, jedyny widoczny odczyn biologiczny, służy jako wskaźnik do dawkowania promieni nadfioletowych. Na stopień odczynu rumieniowego powstającego w skórze wpływają następujące czynniki. Długość fal promieni (silniejsze odczyny rumieniowe wywołują promienie długofalowe). Intensywność promieniowania. Czas naświetlania (im dłuższy czas naświetlania, tym silniejsze napromieniowanie). Odległość od źródła światła (im jest ona większa, tym słabsza intensywność promieni).

Kąt padania promieni na powierzchnię naświetlaną (najsilniejsze jest działanie promieni, gdy padają prostopadle do naświetlanej po­wierzchni). Wrażliwość skóry naświetlanej, a więc: odporność miejscowa (bardziej odporne są miejsca stale wy­stawiane na słońce, np. twarz, najwrażliwsza skóra jest na powiekach, w zgięciach podkolanowych i pachwinach) stan skóry (większą wrażliwość wykazuje skóra cienka ela­styczna niż gruba; skóra wilgotna, cienka pochłania większe ilości promieni ze względu na łatwiejsze przenikanie niż skóra sucha o zrogowaciałym naskórku) aktualna wrażliwość na promienie; niektóre substancje che­miczne, tzw. sensybilizatory, podane doustnie lub zastosowane na powierzchnię skóry, zwiększają jej wrażliwość, wywołując silniejsze odczyny rumieniowe (przy ustalaniu przeciwwska­zań należy więc ustalić, czy pacjent w danym czasie nie przyjmuje do wewnątrz lub nie stosuje na skórę środków uczulających na promienie nadfioletowe); do sensybilizatorów należą związki salicylowe i sulfonamidowe, złoto, arsen, jod, eozyna, chinina, aureomycyna, przetwory dziurawca sporzą­dzone na alkoholu, olejek bergamotowy, barbiturany (luminal, veronal itp.), dziegieć itd.

Wrażliwość osobnicza pacjenta; czas naświetlania potrzebny do uzyskania określonego stopnia odczynu (przy tej samej odległości i źródle światła) jest u osób nadwrażliwych mniejszy niż u osób z normalną wrażliwością. U osób o jasnej różowej skórze stwierdza się większą wrażliwość niż u śniadych. Dzieci mają skórę bardziej wrażliwą niż dorośli. Czynniki współdziałające; ogrzanie skóry za pomocą promieni cieplnych przed naświetlaniem promieniami nadfioletowymi (np. lam­pą solluks) powoduje silniejszy odczyn rumieniowy.

Naświetlanie promieniami podczerwonymi zastosowane po naświetlaniu promie­niami nadfioletowymi znacznie zmniejsza siłę odczynu lub znosi go. W zależności, od stopnia nasilenia odczynu rumieniowego i czasu jego trwania rozróżnia się: Odczyn rumieniowy progowy, jako najsłabszy stopień odczynu, występuje po biologicznej dawce promieni nadfioletowych. Okres utajenia trwa 4—6 godzin, potem występuje zaróżowienie trwające 2—4 godziny, które następnie zmniejsza się. Po 12 godzinach od cza­su naświetlenia skóra przedstawia obraz normalny. Po odczynie pro­gowym nie występuje łuszczenie naskórka ani pigmentacja.

Odczyn rumieniowy pierwszego stopnia objawia się po 3—4godzinnym okresie utajenia równomiernym zaróżowieniem skóry bez objawów podrażnienia. Nasilenie odczynu występuje po 12 godzinach. Po 24 godzinach nie stwierdza się objawów odczynu. Łuszczenie na­skórka nie występuje. Po kilkakrotnych odczynach występuje słaba pigmentacja. Odczyn rumieniowy drugiego stopnia charakteryzuje się silniej­szym zaróżowieniem skóry, wyraźnie odcinającym się od skóry nie naświetlonej. Nieraz towarzyszy mu lekka bolesność, pieczenie i zwiększona ciepłota powierzchni naświetlonej. Okres utajenia trwa 2—4 godziny. Nasilenie wzrasta, najwyższe jest po 24 godzinach, po czym przez następne 24 godziny zmniejsza się. Okres odczynu trwa 2—3 dni; po jego ustąpieniu występuje łuszczenie się naskórka i wy­raźna pigmentacja. Odczyn rumieniowy trzeciego stopnia ma okres utajenia do 2 go­dzin.

Skóra jest żywoczerwona, napięta, bolesna, występuje wyraźny odczyn zapalny i obrzęk. Okres nasilenia odczynu podobny jak przy odczynie drugiego stopnia. Okres odczynu trwa około 5 dni. Nasile­nie przypada na 3 dzień. Po ustąpieniu odczynu występuje silne łuszczenie się naskórka i pigmentacja skóry. Odczyn rumieniowy czwartego stopnia to już odczyn pęcherzo­wy, a piątego — martwica tkanek. Z punktu widzenia kosmetyczne­go interesujące są cztery pierwsze odczyny. Stosując umiejętnie odczyn pierwszego stopnia, można uzyskać opaleniznę. Trzeba przy tym pamiętać, że nawet minimalne prze­dawkowanie może spowodować łuszczenie się naskórka. W okresie naświetlań twarz powinno się zmywać naparem rumianku lub 1pro­centowym roztworem azulanu (nie należy zmywać wodą z mydłem). Odczyny drugiego i trzeciego stopnia stosuje się przy skórach łojotokowych i trądzikowych w celu złuszczenia naskórka. Aby wy­wołać Odpowiednią dawkę rumieniową, trzeba znać dokładnie siłę emisji palnika. Postępowanie przy naświetlaniach uzależnia się od zdolności emi­syjnej palnika (test palnika) i od progowego odczynu rumieniowego u osoby naświetlanej (test pacjenta).

Test palnika. Ustalając test palnika uzyskuje się określenie jego przeciętnej siły emisyjnej. Określoną wartość testu i datę jego  wykonania wypisuje się na kartonie i przyłącza do lampy. Wartość emisyjną źródła promieni nadfioletowych ustala się na podstawie testów biologicznych (rumieniowych). Test biologiczny ustala się na podstawie stopnia odczynu rumieniowego uzyskanego po naświetla­niu promieniami nadfioletowymi w określonym czasie z odpowied­niej odległości. Aby określić test palnika, należy u trzech, czterech dowolnie wy­branych osób (np. spośród personelu) o przypuszczalnie różnej wraż­liwości skóry (o skórze białej, śniadej itp.) wykonać badanie testów biologicznych. Średnia arytmetyczna czasu potrzebnego do uzyskania progowego odczynu lub odczynu rumieniowego pierwszego stopnia będzie w przybliżeniu określała test palnika.

Badanie palnika i usta­lanie jego testu powinno być przeprowadzane co 2—3 miesiące. Po 500 godzinach użytkowania emisja palnika jest wyraźnie zmniej­szona i otrzymanie odczynu rumieniowego wymaga dłuższego czasu. Po upływie 1000 godzin palnik daje słabą emisję i powinien być wymieniony. Test biologiczny wykonuje się za pomocą testomierza (rumieniomierza) wykonanego z kartonu lub sztywnego płótna. Rumieniomierz z kartonu przygotowuje się z dwu kawałków kar­tonu. W kartonie o wymiarach około 226 cm wycina się 5 otwo­rów o średnicy 2 cm w odstępach około 2 cm i przykleja ten karton przylepcem do skóry. Drugi karton, bez otworów i trochę węższy, podkłada się pod pierwszy. Ma on służyć do zasłaniania otworów. Ota­czającą skórę należy osłaniać płótnem. Wysuwając mniejszy karton, kolejno odsłania się otwory.

Rumieniomierz z płótna jest w kształcie rękawa z otworami, które przysłonięte są paskami z płótna. W czasie badania kolejno się je odpina. Test można wykonać na powierzchni łopatkowej, powierzchni jamy brzusznej lub przyśrodkowej części przedramienia. W ostatnim wypadku pacjent siedzi przy stoliku, na którym układa się kończynę. Oczy zabezpiecza się okularami, głowę i pozostałą powierzchnię skó­ry osłania płótnem. Lampę ustawia się w ten sposób, aby promienie padały prostopadle. Promień centralny źródła światła powinien pa­dać na środek testomierza. Po zapaleniu odczekuje się 2—3 minuty (w zależności od rodzaju palnika —palniki automatyczne szybciej osiągają pełną emisję). Po upływie tego czasu naświetla się poszcze­gólne pola, odsłaniając kolejno otwory rumieniomierza. Podstawowy czas naświetlania powinien wynosić 10—15 sekund, jeżeli palnik jest nowy, i 20—30 sekund, jeżeli palnik jest częściowo zużyty. Naświetlanie wykonuje się w ten sposób, że odsłania się pierwszy otwór, naświetla go np. 10 sekund, następnie odsłania się otwór na­stępny i naświetla również 10 sekund, przy czym pierwszy otwór po­zostaje nadal odsłonięty. W ten sposób co 10 sekund naświetla się kolejno dalsze pola.

Po naświetleniu ostatniego — lampę wygasza się. Na karcie badania notuje się liczbę naświetlonych pól, czas na­świetlania każdego pola i odległość od palnika. Jeżeli czas kolejnych ekspozycji wynosi 10 sekund, to czas naświetlania piątego pola wy­nosi 10, a pierwszego 50 sekund. Odczyn obserwuje się po 3, 6, 9, 12 i 24 godzinach od zakończenia naświetlania, notując osobno dla każdego pola czas trwania, czas utajenia i wygląd (stopień nasilenia) odczynu. Na podstawie wyników określa się czas potrzebny do uzyskania odczynu progowego oraz odczynu rumieniowego pierwszego stopnia. Dawkowanie naświetlań. Wskazane jest dla każdego pacjenta przed rozpoczęciem serii naświetlań promieniami nadfio­letowymi ustalić dawkę biologiczną. Jest to taka dawka promieni nadfioletowych, która u danego pacjenta wywoła progowy odczyn rumieniowy. Wykonuje się w tym celu test biologiczny, naświetla­jąc małą powierzchnię skóry wzrastającymi dawkami promieni.

Dawkę wywołującą minimalny odczyn rumieniowy określa się jako 1 biodozę (1 bio). Przy naświetlaniach miejscowych można stosować dawki rumieniowe progowe (1 bio) oraz słabe (2—3 bio) i silniejsze (3—4 bio). Zwiększanie dawki stosuje się przy zachowaniu stałej odległości od lampy. Każde następne naświetlanie może być dłuższe o 25 do 50% wartości czasu pierwszego naświetlania. W ten sposób uzyskuje się jednakowy stopień odczynu. Po naświetlaniu obserwuje się sto­pień odczynu i zwiększa dawkę tak, aby nie występowały odczyny silniejsze od zaleconych. W większości wypadków naświetlanie roz­poczyna się od 1 bio i zwiększa o 0,5—1 bio podczas kolejnych na­świetlań. Wskazaniami do naświetlań promieniami nadfioletowymi są łojotok twarzy i skóry owłosionej głowy, trądzik pospolity, łysie­nie plaokowate, łysienie na tle łojotoku, odmrożenia, łuszczyca, czy­raki, bielactwo, a także potrzeba opalenia skóry lub złuszczenia na­skórka. Przeciwwskazaniami są stany alergiczne skóry, ostre stany zapalne skóry, liszaj rumieniowaty (erythematodes), fotodermatozy, znamiona barwikowe (obawa wywołania czerniaków), plamy barwikowe, miażdżyca, nadczynność tarczycy, choroba Basedowa, silne nerwice, bardzo niskie ciśnienie krwi, stany gorączkowe, zapa­lenie nerek, aktualne lub niedawne używanie leków uczulających na promienie nadfioletowe, naświetlania promieniami Roentgena. Do naświetlania całego ciała promieniami nadfioletowymi konieczne jest skierowanie od lekarza internisty.

Technika naświetlań. Odległość pacjenta od lampy po­winna wynosić około 100 cm. Przed naświetlaniem należy sprawdzić, czy na powierzchni jego skóry nie znajdują się pozostałości maści lub innych środków, które mogą uczulać skórę lub stanowić prze­szkodę do przenikania promieni, zmywa się skórę pacjenta zmywa­czem odpowiednim do rodzaju skóry lub wodą z mydłem i zakłada mu okulary ochronne (pod okulary należy dać, ze względów higie­nicznych, płatki ligniny lub waty). Zapala się lampę (należy odczekać 2—3 minuty dla uzyskania pełnej emisji lampy) i nastawia zegar alarmowy na odpowiedni czas. Poucza się pacjenta o groźbie opa­rzenia skóry przy samowolnym zbliżaniu się do lampy oraz porażenia prądem przy dotykaniu statywu, głowicy itd. Po zakończonym na­świetlaniu lampę gasi się lub zamyka kopułą (jeśli następny pacjent oczekuje na naświetlanie). „ Osoba wykonująca zabieg powinna zabezpieczyć sobie oczy oku­larami. Po kilku naświetleniach wywietrzyć pomieszczenie ze wzglę­du na znajdowanie się w powietrzu ozonu oraz tlenku i dwutlenku azotu, które są szkodliwe dla organizmu i wywołują objawy zatrucia (bóle głowy, mdłości).

Obsługa i konserwacja lamp kwarcowych. Na­leży unikać wstrząsów podczas przesuwania lampy, ponieważ grozi to uszkodzeniem palnika. Nie należy dotykać palcami szkła palnika. Każde dotknięcie pozostawia pewne ilości związków chemicznych, które po rozgrzaniu zostają wtopione w szkło, zmniejszając jego emi­sję. Palnik należy przemywać absolutnym alkoholem za pomocą zwil­żonej nim gazy opatrunkowej. Lampa nie powinna być często zapalana, ponieważ przy wielo­krotnym zapalaniu palnik nadmiernie się zużywa; ponowne zapale­nie dozwolone jest po całkowitym ostygnięciu palnika. Ściany pomieszczeń do naświetlań powinny być pomalowane na biało (dobrze odbijają promienie). Po pracy należy przewód zasilający wyjąć z gniazdka wtykowego.

Aparaty wytwarzające parę. Stosuje się je do tzw. naparzania skóry. Aparaty takie składają się z podstawy, osłony szklanej lub masy plastycznej, zbiornika na wodę i podgrzewacza. Naparzania ciepłe stosuje się w celu rozmiękczenia naskórka przed oczyszczaniem skóry, przy łojotoku, trądziku, dla ułatwienia wchła­niania preparatu (np. przy zabiegach na owłosionej skórze głowy), w celu ułatwienia odtłuszczenia naskórka przy łuszczeniu głębokim skóry itp. Naparzanie rozszerza pory skóry, rozpulchnia naskórek, wzmaga przekrwienie czynne.

Aparaty do nawilżania skóry. Działanie ich polega na rozpylaniu płynów. Do zimnych natrysków stosuje się różnego rodzaju pulweryzatory, czyli rozpylacze. Rozpylacze elektryczne składają się z ma­łego silnika elektrycznego i dwóch lub więcej pojemników w kształ­cie butelek na płyny. Pojemniki połączone są z aparatem cienkimi rurkami z masy plastycznej lub gumy. Pod wpływem ciśnienia płyn rozpyla się w postaci mgiełki. Rozpyla się różne środki, które w zależności od swego składu mają różne działanie i zastosowanie. Używa się wód mineralnych oraz płynów z dodatkiem soków owocowych, wyciągów ziołowych, środków ściągających, dezynfekujących, pobu­dzających, łagodzących itd. Po masażu stosuje się natryski pobudzające lub łagodzące, w za­leżności od potrzeby, po mechanicznym oczyszczaniu skóry — de­zynfekujące lub ściągające, przed makijażem — odświeżające skórę.

Activator. Jest to aparat, w którym oprócz pojemnika na wodę znajduje się butla z tlenem. Uzyskuje się więc z niego natrysk wodnotlenowy. Natrysk taki dotlenia skórę i ułatwia jej oddycha­nie, działa dezynfekująco i pobudzająco. Zastosowanie jak wyżej.  Aparat ten, wydzielający tzw. „zimną parę” z ozo­nem, zbudowany jest ze zbiornika na wodę destylowaną, podgrzewa­cza i generatora wytwarzającego promienie nadfioletowe.

Vapozon może wytwarzać samą parę lub parę z ozonem. Sama para ma dzia­łanie nawilżające, w połączeniu zaś z ozonem — również dezynfeku­jące. Odległość aparatu od skóry, w czasie zabiegu, powinna wynosić około 40 cm. Aparat ten ma działanie nawilżające, dotleniające skórę, ułatwiające jej oddychanie, zamykające pory, pobudzające, dezynfe­kujące, ułatwiające wchłanianie preparatów. Zastosowanie— przy ło­jotoku skóry twarzy i głowy, przy trądziku po oczyszczeniu skóry, przy zwiotczeniu skóry i mięśni, przy zabiegach pielęgnacyjnych włosów.