Kosmetyka lecznicza

Kosmetyka lecznicza ma za zadanie zapobieganie mogącym powstać defektom i chorobom skóry, jak również leczenie już powstałych. W zakres kosmetyki leczniczej wchodzą takie zagadnienia, jak trą­dziki skóry (pospolity i różowaty), nadmierne owłosienie, łojotok skóry, łojotok owłosionej skóry głowy, znamiona i brodawki, rozsze­rzone naczynia krwionośne, odmrożenia, oparzenia, łuszczenie głębo­kie naskórka itd. Wszystkie zagadnienia wchodzące w zakres kosme­tyki leczniczej powinny być konsultowane z lekarzem dermatologiem oraz, w miarę potrzeby, z lekarzami innych specjalności (ginekolo­giem, endokrynologiem, internistą itd.). Takie zabiegi, jak usuwanie nadmiernego owłosienia elektrolizą lub diatermią, usuwanie broda­wek pospolitych, rozszerzonych naczynek włosowatych itd. powinny być wykonywane pod kierunkiem i na polecenie lekarza dermato­loga wyłącznie przez osoby specjalnie przeszkolone i uprawnione do wykonywania tego rodzaju zabiegów. Najczęstsze schorzenia, z jakimi zgłaszają się pacjenci do gabinetu kosmetycznego, to trądzik pospolity i trądzik różowaty.

Trądzik pospolity. Wymaga leczenia zarówno zewnętrznego, jak wewnętrznego oraz przestrzegania odpowiedniej diety (podobnej jak przy cerze tłustej). Pielęgnacja skóry w domu wymaga, oprócz stosowania środków zalecanych przez dermatologa, wyjątkowej sta­ranności w przestrzeganiu jak najdalej idącej higieny. Przynajmniej razy dziennie należy zmywać skórę mydłem działającym bakte­riobójczo. Do wody należy dodawać na zmianę sodę oczyszczoną i sól kuchenną w proporcji 1 łyżeczka na litr wody. Wskazane jest rów­nież przemywanie skóry ziołami działającymi bakteriobójczo i bakteriostatycznie, np. korzeniem łopianu (wywar z 1 łyżki ziół na szklankę wody). Przy stanach zapalnych można dodawać azulanu (pół łyżeczki od herbaty na szklankę wody). W wypadku zmian trądzikowych na ciele oprócz odpowiednich mydeł należy stosować ką­piele działające bakteriobójczo i bakteriostatycznie (przykłady ką­pieli podano w rozdziale o pielęgnacji ciała). W gabinecie kosmetycznym wykonuje się lecznicze oczyszczanie skóry. Zabieg ten powinno się przeprowadzać z zachowaniem jak naj­dalej idącej higieny. Przy trądziku pospolitym istnieją bardzo często przeciwwskazania do wykonania naświetlania lampą kwarcową po zabiegu oczyszczania skóry. Mogą bowiem przy niezbyt precyzyjnym mechanicznym oczy­szczaniu skóry powstać mniejsze lub większe urazy w postaci zdarcia naskórka czy wybroczyn, co zwiększa wrażliwość skóry na promie­nie UV, a w następstwie może spowodować trwałe przebarwienia w miejscach uszkodzonych.

Trądzik różowaty. Głównie występuje u kobiet, zdarza się jednak i u mężczyzn. W odróżnieniu od trądziku pospolitego, który wystę­puje najczęściej u młodzieży w okresie dojrzewania, z trądzikiem różowatym spotykamy się raczej w wieku dojrzałym, między 35—50 rokiem życia. W wyjątkowych wypadkach występuje wcześniej. Pie­lęgnacja cery przy trądziku różowatym polega na łagodzeniu obja­wów. Postępowanie uzależnione jest od tego, czy się ma do czynienia ze skórą suchą czy tłustą. Trądzik różowaty niejednokrotnie wystę­puje jednocześnie z trądzikiem pospolitym u osób starszych cierpią­cych od dawna na trądzik pospolity. W gabinecie kosmetycznym, oprócz kuracji zaleconej przez dermatologa, stosuje się w zależności od wskazań: oczyszczanie skóry naświetlanie lampami solluks z niebieskim filtrem lub niebieską lampą Minina galwanizację natrysk tlenowy. Zabiegi w gabinecie kosmetycznym stosuje się najczęściej w pierwszym okresie choroby lub po ustąpieniu ostrych objawów. Lecznicze oczyszczanie skóry. Stosuje się przy łojotoku i trądziku młodzieńczym.

Do wykonania zabiegu potrzebne są: narzędzia — ły­żeczka Unny, skalpelek lub igła preparacyjna do usuwania prosaków; materiały — wata, lignina, płatki gazy sterylnej, płyn do dezynfekcji narzędzi; preparaty — środki do dezynfekcji skóry oraz środki łago­dzące i rozmiękczające (3procentowa woda utleniona, jodyna, nad­manganian potasu, soda oczyszczona, sok łopianu, azulan, sok dziu­rawca, 5 procentowa maść salicylowa i tormentiolowa, pasta cynkowosalicylowa, 2procentowy spirytus salicylowy, 5 procentowy spi­rytus kamforowy). Kolejne fazy zabiegu to: oczyszczenie skóry z kurzu i brudu nałożenie maści rozmiękczającej, rip. z zawartością salicylu — naświetlenie lampą rozgrzewającą nałożenie maski ziołowej (podgrzanej maską termiczną), kompresu rozmiękczającego lub naparzenie skóry płynem ziołowym oczyszczenie skóry mechaniczne dezynfekcja skóry po oczyszczeniu dezynfekcja skóry za pomocą darsonwalizacji jontoforeza masaż metodą Jacąueta nałożenie pasty lub maski o właściwościach łagodzących, ściąga­jących i bakteriostatycznych naświetlenie lampą kwarcową. Niektóre z powyższych czynności można eliminować, nie zawsze np. konieczne jest wykonywanie masażu metodą Jacąueta czy jonto­forezy lub naświetlanie lampą kwarcową itd. Różne wykwity skórne, z jakimi można się spotkać w czasie oczyszczania skóry trądzikowej, wymagają indywidualnego sposobu usuwania. Inaczej oczyszcza się skórę z grudek, inaczej z zaskórników czy prosaków. Bardzo ważna jest kolejność oczyszczania, aby nie dopuścić do zainfekowania in­nych miejsc skóry. Najpierw usuwa się zaskórniki, następnie grudki, potem prosaki.

Zaskórniki i grudki muszą być usunięte dokładnie, aby nie było pozostałości treści łojowej, ponieważ łatwo wtedy na podłożu łojowym rozwijają się bakterie ropne. Grudki usuwa się podobnie jak zaskórniki. Gdy otwór jest za mały i trudno wycisnąć zawartość grudki, można mini­malnie nadgiąć brzeg otworku. Należy to zrobić bardzo ostrożnie de­zynfekując uprzednio okolice grudki. Skalpelek musi być wyjałowio­ny. Po usunięciu — należy przemyć to miejsce wodą utlenioną. Po­dobnie można usunąć zaskórniki, które z trudem wychodzą. Należy wtedy minimalnie nadgiąć brzeg ujścia gruczołu łojowego — tak po­większony otworek ułatwia wyciśnięcie zawartości. Zdezynfekować należy podobnie jak przy usuwaniu grudek. Najczęściej trudności tego rodzaju występują w przypadku skóry trądzikowej, poddawanej przez dłuższy czas działaniu preparatów z zawartością salicylu i siar­ki.

Warstwa wierzchnia naskórka staje się wówczas twarda, mało elastyczna, zaskórniki tkwią w skórze jako twarde czopy. W takich wypadkach można stosować na 2 dni przed zabiegiem właściwego oczyszczenia, w celu przygotowania skóry do zabiegu, zabiegi zmięk­czaj ące naskórek w postaci kataplazmów ziołowych (w gabinecie) i okładów rozmiękczających (w domu). Prosaki usuwa się za pomocą skalpela o cienkim, wydłużonym ostrzu, który można zastąpić ostrym zgłębnikiem stomatologicznym. Igłę wprowadza się w sam środek prosaka, powinna się lekko zagłę­bić, co oznacza, że trafiło się prawidłowo. Po zrobieniu otworka uci­ska się skórę przez gazę, podobnie jak przy usuwaniu zaskórników. Wskazania: występowanie zaskórników i innych wykwitów, które nadają się do usunięcia (łój zalegający w gruczołach łojowych jest doskonałą pożywką dla bakterii, szczególnie ropnych). Przeciwwskazania: infekcje, silny stan zapalny skóry. Pozostałe — jak przy higienicznym oczyszczaniu skóry.

Mała chirurgia. Wykorzystując elektrolityczne działanie prądu galwanicznego, można wykonać metodą elektrolizy zabiegi polegające na usuwaniu drobnych tworów patologicznych w postaci brodawek pospolitych, brodawek płaskich, rozszerzonych naczynek krwionoś­nych lub na usuwaniu włosów, czyli epilację. Prąd stały wykorzy­stuje się również do przyżegania tkanek specjalną elektrodą rozża­rzoną skutkiem przepływu prądu stałego. Zabieg ten określa się jako kaustykę.

Kaustyka. Zabieg wykonuje się za pomocą żegadła (kautera) platynowego lub irydoplatynowego. Żegadła mogą być w kształcie kulki, pętelki, płaskiego nożyka, igły. Zegadło umocowane jest w izo­lowanym imadle, wyposażonym w wyłącznik kontaktowy założony do elektrody. Przewód do kautera jest podwójny. Końcówki włącza się do zacisków aparatu oraz imadła. Prąd, przepływając przez elek­trodę kautera, rozżarza ją. Stopień rozgrzania elektrody reguluje się potencjometrem. Przyżeganie kauterem polega na termicznym ści­naniu białka tkanek. Kauter służy do przyżegania brodawek pospo­litych, rozszerzonych naczyń krwionośnych itp.

Elektroliza. Za pomocą elektrolizy można usuwać drobne brodawki, rozszerzone naczynka krwionośne. Czynną elektrodą kato­dową przy usuwaniu brodawek jest igła platynowa, założona do imadła wyposażonego w przycisk kontaktowy włączający prąd. Elek­trodę bierną (z wilgotnym podkładem) włącza się do anody. Igłę wkłuwa się u podstawy brodawki, następnie włącza się prąd. Natę­żenie prądu 1—2 mA, czas przepływu około 1 minuty. Przy małej brodawce wystarczy jedno wkłucie, przy większej kilka. Pod wpły­wem zabiegu brodawka bieleje, następnie po pewnym czasie czernieje i po kilku dniach odpada. Przy usuwaniu rozszerzonego naczynka czynną elektrodą jest ano­da. Elektroda bierna połączona jest z katodą. Po wkłuciu igły włącza się prąd. Po kilku sekundach wyłącza. Zmienia się oznaczenia biegu­nów i ponownie włącza na 1—2 sekundy. Dzięki elektrolitycznemu działaniu katody igłę łatwo usuwa się po wyłączeniu prądu. Natęże­nie prądu 1—5 mA.

Epilacja. Usuwanie włosów za pomocą elektrolizy nazywamy epilacją. Elektrodę bierną z wilgotnym podkładem umieszcza się na ręce pacjenta i włącza do anody. Elektrodą czynną jest cienka igła platynowa załączona do katody. Wprowadza się igłę równolegle do wzrostu włosa do kanału włoso­wego na głębokość 2—5 mm aż do wyczucia lekkiego oporu. Następnie włącza prąd, wciskając włącznik na okres 3—10 sekund (w zależ­ności od grubości włosa). Natężenie prądu 0,5—1,5 m. Po ukazaniu się pęcherzyków wodoru wokół igły włos wyjmuje się pęsetą. Jeśli igła jest wsunięta prawidłowo, włos powinien wyjść lekko. Kolejne włosy usuwa się w odległości około 1 cm. W niektórych przypad­kach — wykorzystując doświadczenie i dużą wprawę oraz znajomość prawidłowego i szybkiego gojenia tkanek u danej pacjentki — można robić trochę mniejsze odstępy między poszczególnymi wkłuciami. Należy tylko wówczas zwrócić większą uwagę na odpowiednie zasto­sowanie środków łagodzących i gojących tkankę po zabiegu. W czasie jednego zabiegu usuwa się około 20—50 włosów.

Czas trwania zabiegu i jego częstotliwość uzależnia się od okresu gojenia skóry, indywidualnej wrażliwości pacjenta i gęstości owłosienia. Przeciętnie jedna epilacja trwa 10—20 min. Po zabiegu występuje obrzęk skóry w postaci grudek. Dla przyspieszenia gojenia skóry na­leży po epilacji naświetlić skórę lampą solluks z niebieskim filtrem przez 10—20 minut i zrobić okład ściągający i regenerujący tkan­kę. Mogą to być okłady z rozcieńczonego azulanu, z rozcieńczonego wyciągu z szałwii, żywokostu, nagietka oraz wody wapiennej. Poza tym należy przez kilka dni smarować skórę maścią nagietkową zmie­szaną pół na pół z żywokostową, cynkową lub tormentiolem. Przy dobrym gojeniu się tkanki na drugi dzień po zabiegu nie powinno być po nim śladu. Przed wykonaniem wszystkich wyżej wymienionych zabiegów igłę oraz miejsce zabiegu odkaża się alkoholem. W czasie wykony­wania zabiegu igłę należy dość często odkażać alkoholem.

Diatermia. Prąd zmienny o częstotliwości od 1 do 3 milio­nów okresów na sekundę i długości fal 300—100 m nazywa się prą­dem diatermicznym długofalowym. W kosmetyce diatermia długofa­lowa ma zastosowanie w diatermokoagulacji, która polega na ni­szczeniu tkanki na skutek ścinania białka. Do wykonania zabiegu używa się elektrod w postaci igły, kulki, pętli, nożyka. Elektrodę umieszcza się w izolowanym imadle, które jest wyposażone w przy­ciskowy kontakt do włączania prądu. Elektroda bierna płytkowa słu­ży do zamykania obwodu prądu. Umieszcza się ją na przedramieniu lub łydce pacjenta (w zależności od miejsca zabiegu) i przymocowuje bandażem elastycznym. Stosuje się do przyżegania rozszerzonych na­czyń krwionośnych, brodawek, usuwania nadmiernego owłosienia. Obecnie coraz rzadziej stosuje się aparaty diatermii długofalowej do zabiegów małej chirurgii w kosmetologii, zastępując je bardziej nowoczesnymi aparatami diatermii krótkofalowej. Przykładem tego typu aparatów jest aparat Depidale (włoskiej firmy Dale) do usuwa­nia nadmiernego owłosienia, kapilarów i prosaków.