Diagnostyka kosmetyczna

Właściwe rozpoznanie terenu zabiegu jest podstawą dobrze wy­konanego zabiegu. Bardzo często do gabinetów kosmetycznych zgła­szają się pacjenci, których stan zdrowia wymaga natychmiastowego skierowania bądź to do lekarza dermatologa, bądź lekarza innej spe­cjalności. Odpowiednie pokierowanie może czasem uchronić ich przed niepotrzebnymi komplikacjami. Przy wykonywaniu zabiegu powinno się zawsze pamiętać, że pra­cuje się na żywym człowieku i że należy zawsze tak postępować, aby nie popełnić błędu, który mógłby okazać się przykry w swoich skut­kach. Należy zawsze trzymać się starej lekarskiej zasady głoszącej: „Primum non nocere”, czyli „przede wszystkim nie szkodzić”. Aby zaś nie szkodzić, trzeba posiąść umiejętność rozróżniania rodzajów skóry oraz ewentualnych jej defektów i znać przyczyny ich powsta­wania. Rodzaje cery. Skórę na twarzy nazywamy cerą. Rodzaj cery zale­ży od wielu czynników, między innymi od dziedziczności, klimatu, rasy, płci, stanu zdrowia, trybu życia, sposobu pielęgnowania. Roz­różniamy cztery rodzaje cery: normalną, suchą, tłustą i mieszaną. Cerę normalną u dorosłych spotyka się bardzo rzadko, na­tomiast często u dzieci.

Cera prawidłowa jest gładka, matowa, lekko różowa, jędrna, napięta, bez żadnych defektów, odporna na wpływy atmosferyczne i prawidłowo reagująca na wodę i mydło. Cera nor­malna dobrze znosi zabiegi chemiczne, mechaniczne i fizykalne. Za­biegi kosmetyczne powinny uwzględniać indywidualne właściwości cery normalnej, a szczególnie jej płaszcz tłuszczowy. Cera sucha jest cienka, jasnoróżowa, na ogół źle znosi wodę i mydło, często łuszczy się, łatwo ulega uszkodzeniu wskutek działa­nia wpływów atmosferycznych. Dlatego należy ją chronić zimą przed mrozem, a latem przed promieniami słonecznymi. Długotrwałe na­rażanie cery suchej na zimno, słońce, wiatr może spowodować przed­wczesne powstawanie zmarszczek i starzenie się skóry. Suchość cery może być wrodzona lub nabyta: powodem nabytej suchości cery może być wadliwa pielęgnacja, zły dobór kosmetyków, długotrwałe stosowanie preparatów złuszczających (kremy przeciwpiegowe). Zwykle też u osób, które miały normalną cerę, staje się ona sucha około 40 roku życia, a nawet wcześniej. Cera tłusta jest wrodzona i niekiedy dziedziczna. Powstaje wskutek nadczynności gruczołów łojowych.

Skóra tłusta jest pokryta warstwą tłuszczu, błyszcząca, na ogół koloru szarawego, ma rozsze­rzone pory, przez co swym wyglądem przypomina skórkę pomarań­czy. Pod wpływem ucisku z rozszerzonych ujść gruczołów łojowych wydostają się czopy tłuszczu w formie nitek, nazywa się je zaskórnikami. Zaskórniki mogą występować jako ciemne punkciki na sku­tek utleniania keratyny. Ciemne punkciki powstają również po uży­waniu preparatów lub płynów zawierających siarkę i rtęć. Rozróż­niamy łojotok oleisty (seborhea oleosa), przy którym stwierdza się większe ilości tłuszczu i łoju niż keratyny, i suchy (seborhea sieca), gdy tłuszczu jest mniej, a keratyny więcej. Łojotok oleisty występuje najczęściej na twarzy, łojotok zaś su­chy na powiekach, a zwłaszcza na brwiach. W wypadku łojotoku oleistego wydzielina gruczołów łojowych wraz ze złuszczonym na­skórkiem tworzy tłusty nalot, przy łojotoku suchym nalot jest suchy i otrębiasty. U dziewcząt i u chłopców występuje łojotok jako przejściowy stan fizjologiczny.

Łojotok u młodzieży trwa kilka lat, potem mija. Jeśli utrzymuje się dłużej — ma charakter patologiczny i wymaga leczenia wewnętrznego i zewnętrznego.’Większe lub mniejsze nasilenie łojotoku może występować w różnych okresach życia. Czasem wzmaga się chwilowo po przejściu niektórych chorób. Przyczyna łojotoku nie została dokładnie wyjaśniona. Wiadomo, że towarzyszy on zaburzeniom gruczołów wewnętrznego wydzielania, szczególnie gruczołów płciowych (estrogeny hamują, a androgeny pobudzają czynność gruczołów łojowych), tarczycy, przysadki. Na występowanie łojotoku wpływa również wadliwe odżywianie, schorzenia przewodu pokarmowego, niedobór witamin (szczególnie witaminy E i H) oraz chwiejność układu wegetatywnego. Skóra łojotokowa stanowi podłoże dla rozmaitych schorzeń, przede wszystkim dla wyprysku łojotokowego i trądzika pospolitego.

Cera mieszana charakteryzuje się tym, że część twarzy jest tłusta (najczęściej pas środkowy — broda, nos, czoło, chociaż wyjąt­kowo bywa również odwrotnie), a reszta sucha albo normalna. Skóra taka jest trudna do pielęgnacji, często wrażliwa na środki chemiczne i fizyczne. Wpływ czynników zewnętrznych na skórę. Na cerę wpływają róż­norodne czynniki zewnętrzne, pozostawiając na niej swój bądź dodat­ni bądź ujemny ślad. Odpowiednia pielęgnacja skóry działa profilak­tycznie i leczniczo. Niewłaściwa — może pogłębić istniejące jej do­legliwości, np. stałe używanie środków alkalizujących przy skórze suchej może spowodować — oprócz pieczenia i swędzenia — łuszcze­nie się naskórka i jego pękanie, co w dalszym przebiegu może dopro­wadzić do infekcji. Wysuszenie skóry powoduje szybsze występowa­nie zmarszczek, ponieważ skóra tracąc swą wilgotność i płaszcz lipidowy, staje się mniej elastyczna. Stosowanie przy skórze tłustej nieodpowiednich kremów może pogorszyć jej stan, ponieważ krem w połączeniu z łojem wydzielanym przez gruczoły łojowe stanowi dobrą pożywkę dla bakterii. Nie bez wpływu na skórę są również warunki, w jakich pracuje człowiek.

apylenie w warsztatach powoduje wysuszenie skóry. Dla skóry z kolei łojotokowej pył, wnikając razem z kurzem i brudem, stwarza podłoże dla rozwoju bakterii. Praca w lokalach mało wie­trzonych, w dymie papierosowym źle wpływa na koloryt skóry i jej sprężystość (skóra staje się szara, łatwo wiotczeje). Prace stale na powietrzu powoduje nadmierne rogowacenie naskórka, rozszerzenie naczyń włosowatych, sprzyja odmrożeniom. Stałe moczenie i mycie i rąk powoduje macerację naskórka i kruchość paznokci, co z kolei sprzyja grzybicom, drożdżycom i infekcjom, a stałe stykanie się z che­mikaliami — stanom uczuleniowym. Jak wielki wpływ na skórę ma klimat, niech świadczy fakt, że pewne rodzaje skóry przeważają w określonej strefie klimatycznej, np. cerę mieszaną spotykamy naj­częściej w klimacie umiarkowanym. Wpływ czynników wewnętrznych na skórę. Nie mniejszy wpływ na skórę od czynników zewnętrznych mają czynniki wewnętrzne. Przyczyną wielu chorób skóry i mniejszych jej niedomagań są zabu­rzenia ogólnoustrojowe i choroby narządów wewnętrznych. Skóra człowieka jest jak gdyby fotografią jego organizmu.

Zaburzenia prze­wodu pokarmowego (zaparcia, schorzenia żołądka) objawiają się swę­dzeniem skóry, pokrzywką i pogłębiają stany łojotokowe trądzika pospolitego czy różowatego. Cukrzyca zmienia chemizm tkanek, po­woduje ich odwodnienie, sprzyja zakażeniom ropnym, np. zapaleniu torebek włosowych oraz czyraczności, powoduje swędzenie skóry, uczula skórę na bodźce świetlne (cukier jest fotokatalizatorem). Uszkodzenie wątroby, która jak wiadomo niszczy jady bakteryjne i wiąże ciała trujące (rtęci, arsenu itp.) może być przyczyną wysy­pek polekowych. Osutki lekowe występują często po doustnym po­daniu leku. Nadmierne wydzielanie potu może występować pod wpły­wem różnych chorób (nadczynności tarczycy, gruźlicy, zapalenia mózgu), jak również czynników psychicznych. Niektóre schorzenia narządów wewnętrznych przez zapach potu sygnalizują o rozwoju choroby, np. przy upośledzonym funkcjonowaniu nerek pot może mieć zapach moczu, co świadczy o współpracy między nerkami a skórą. Podobnie spożycie pewnych pokarmów, jak np. czosnku, powoduje cuchnący zapach potu.

Koloryt skóry sygnalizuje niejednokrotnie o takich chorobach, jak niewydolność krążenia (objawiająca się sinicą skóry), choroba Addisona (brązowe zabarwienie) itp. Przebarwienie — w postaci plam — występuje również przy niektórych stanach fizjologicznych, np. ciąży. Zmiany barwnikowe na skórze występują często przy za­burzeniach czynnościowych gruczołów wewnętrznego wydzielania (gruczołów płciowych, przysadki itp.). W okresie miesiączki, kiedy jest zmniejszona odporność organizmu, występują różnego rodzaju wykwity: opryszczka, zaostrzenie objawów trądzika pospolitego, ró­żowatego, zwiększone wydzielanie potu. Pospolity katar łączy się z wypryskami w okolicy nosa i skóry twarzy.

Układ nerwowy od­grywa również dużą rolę w patogenezie chorób skóry. Wyrazem za­burzeń naczynioruchowych jest np. rosacea (trądzik różowaty), po­krzywka itp. Wielki wpływ na wygląd skóry i jej odczynowość ma również układ hormonalny. Łojotok wiąże się z działaniem gruczołów płcio­wych, tarczycy. Wadliwe rogowacenie naskórka wiąże się z zaburze­niem tarczycy i gruczołów przytarczycznych. Wypadanie włosów — z zaburzeniami gruczołów płciowych, przysadki, tarczycy, nadnerczy, nadmierne owłosienie — z gruczołami płciowymi, nadnerczem itp. Wpływ odżywiania. Sposób odżywiania wpływa na wygląd skóry, a także na jej odczynowość na różne bodźce chemiczne i fizyczne. Bardzo ważną rolę spełniają witaminy. Brak lub niedobór niektórych z nich powoduje nie tylko zmiany w narządach wewnętrznych, ale również wpływa na odczynowość skóry. Niedobór ten może wynikać z małej ilości witamin w pożywieniu, z wadliwej asymilacji, jak również z niedostatecznego ich wytwarzania przez organizm.

Niedo­bór jednej witaminy w pożywieniu może wywołać awitaminozę spo­wodowaną niedoborem innej na zasadzie ich wspólnego działania (np. witaminy C i P). Badanie skóry i jej przydatków. Wstępem do zabiegu jest zbada­nie terenu zabiegu. Badanie przeprowadza się za pomocą wzroku i dotyku oraz odpowiednich aparatów. Wizualnie bada się koloryt skóry i jej rodzaj (normalna, sucha, tłusta itp.) i defekty. W badaniach wizualnych rolę uzupełniającą spełniają takie przyrządy, jak lupy powiększające, okulary powięk­szające, dermaskop (duże szkło powiększające w oprawie, przez które można oglądać od razu całą twarz) oraz lampa Wooda używana do diagnostyki.

Działanie lampy Wooda polega na przepuszczaniu promieni nad­fioletowych przez szklany filtr zawierający tlenek niklu i potasu. Filtr Wooda eliminuje z widma lampy kwarcowej UV (promieniowa­nie nadfioletowe) krótkofalowe i promienie światła widzialnego, prze­puszcza promienie nadfioletowe w granicach 3130—4050 A. Diagnozę stawia się na podstawie fluorescencji. Różne odcinki skóry, w zależ­ności od rodzaju skóry i jej właściwości oraz schorzeń, charaktery­zują się innym odbiciem: skóra normalna — odbicie w kolorze fioletowym skóra sucha, pozbawiona wody — słaba fluorescencja skóra o prawidłowej wilgotności — intensywna fluorescencja skóra tłusta — odbicie barwy ciemnej, prawie czarnej nadmierne rogowacenie naskórka — odbicie barwy białej.

Badanie przeprowadzone przy użyciu lampy Wooda pozwala na rozpoznanie niektórych postaci grzybic (np. łupieżu pstrego). Lampę Wooda przed użyciem rozgrzewa się przez 2—3 minuty. Odległość pacjenta od lampy powinna wynosić około 20 cm. Niekonieczne jest zasłanianie oczu. Dotykiem bada się gładkość naskórka, elastyczność skóry, napię­cie mięśni, grubość podściółki tłuszczowej itd. Elastyczność skóry na twarzy bada się chwytając pierwszym i trzecim palcem (opuszkami) fałd skóry na granicy oczodołu, części policzkowej kości jarzmowej, bliżej zewnętrznego kąta oka; uciska się i puszcza. Jeśli skóra od­pręża się natychmiast, elastyczność jest bardzo dobra, gdy odpręża się po 10 sekundach — średnia, gdy nie odpręża się dłużej — zna­mionuje to brak elastyczności.

Udzielanie porad kosmetycznych. Z osobą zgłaszającą się pierwszy raz do gabinetu należy przeprowadzić dokładny wywiad w celu usta­lenia diagnozy i wykluczenia ewentualnych przeciwwskazań do za­biegu. Po ustaleniu z czym się pacjent zgłasza przeprowadza się oglę­dziny skóry i następnie wywiad na temat: dotychczasowej pielęgnacji (preparatów używanych, sposobu my­cia, zabiegów dotąd stosowanych itp.) stanu zdrowia (przebyte i obecne choroby itp.) sposobu odżywiania trybu życia (warunków w pracy, w domu itp.). Po przeprowadzeniu wywiadu ustala się dla pacjenta zalecenia dotyczące: zabiegów w gabinecie zabiegów do wykonania w domu przez samych pacjentów doboru preparatów i sposobu ich używania. W razie stwierdzenia przypadku wymagającego konsultacji leka­rza dermatologa lub lekarza innej specjalności, należy skierować pacjenta do danego specjalisty. Konsultacji lekarzy wymagają cięższe przypadki trądzika pospolitego, trądzika różowatego, nadmierne owło­sienie u kobiet, znamiona, brodawki, choroby zakaźne skóry itp.